Meekrap op katoen - de resultaten

En daar begon het grote wachten. OK, ik hou dat geen 48 uur vol. Ik had het bad al mooi zien veranderen door af en toe te roeren (in het begin een uur op 70 graden, dit keer in de weckketel dus geen issues), en daarna laten afkoelen in de pan. Maar na 27 uur was het geduld op. 

Op facebook kreeg ik al de tip van Kalk toevoegen en PH verlagen (soda) (super leuk hoe mensen meedenken en mee kijken!). Ik wilde dat pas achteraf, zodat ik ook zou weten wat de kleur was zonder deze ingredienten.

Dus gisteravond drie badjes aangemaakt met warm water, de eerste met een theelepel gebluste kalk, de tweede met een theelepel soda en de derde een nog bewaard ijzersulfaat bad van de wouw. 

Ervoor de ketel met het origineel, je ziet de kleurveranderingen vrij snel. Na 5 minuten alles uitgespoeld. Dat uitspoelen is trouwens een heerlijkheid, er komt amper iets nog vanaf na al deze stappen!

Met ijzer werd het donkerder/bruiner en dat had ik ook verwacht. Maar de kalk vond ik verrassend, een soort leverkleur. En de soda verlevendigde de kleur enorm. Blijft de vraag wat het verschil is tussen nr 1 en 2. Nou de eerste heb ik met aluin voorgebeitst en de tweede met die aluminiumacetaat die ik 3 blogs eerder maakte. Ik weet het niet, ik zie niet zo heel veel verschil, al lijkt het iets helderder/lichter. Niet echt de moeite waard wat mij betreft.

Ik vind het heel leuk aan natuurlijk verven dat je de kleur achteraf nog kunt beinvloeden met nabeitsen. Daar kun je natuurlijk mee spelen!

Ik zit te peinzen of het me zou lukken de vierde artquilt voor de groep Colorminds in het Sanzo Wada kleurenpalet roze oranje bruin, natuurlijk te verven. Zou wel gaaf zijn he? Eerst de oranje maar eens proberen, dus meer geel erbij. 

Verven met meekrap op katoen

Even een kleine update wat ik onderhand te weten ben gekomen voor wat betreft verven op katoen uit de boeken en van internet:

1. op katoen verft het beste wouw (geel) meekrap (rood) en wede of indigo (blauw). Mijn idee was, als ik die drie kleuren goed kan verven, kan ik daarna misschien wel een pyramide maken waarin ik de kleuren mix. Zo dan weten jullie mijn horizon!

2. katoen is een lastige vezel, en daarom moet je veel aandacht besteden aan de voorbeitsen. Allereerst liefst gekookt met zeep wassen, daarna een taninebad (ik gebruik daarvoor knoppergal) en daarna een aluinbad. Ik heb me uit laten leggen dat dat na elkaar moet omdat als ze tegelijk in de voorbeits gaan, ze met elkaar gaan reageren, en het is juist bedoeld als brug naar de cellulosevezel

• Tannine hecht zich goed aan cellulosevezels en vormt als het ware een ankerlaag.
• Aluin (aluminiumzout) bindt zich veel beter aan tannine dan rechtstreeks aan cellulose.

Als je ze tegelijk toevoegt, slaan ze neer in het water

Tannine + aluin reageren met elkaar → vormen aluminiumtannaat, een vaste stof die neerslaat.Dat gebeurt dan grotendeels in het bad in plaats van ín de vezel. Het resultaat: veel minder beits in de stof, grauwere of zwakkere kleuren.

3. Geef alles de tijd, en let op de temperatuur... de baden moeten meestal niet koken maar goed warm zijn. En nu wil ik verven met Meekrap en lijkt alles nog meer in een 'Slow dye' proces te komen. 

Ik heb trouwens nog een goed boek in de kast gevonden die zich ook concentreet op plantaardige stoffen:

Ik vind het heel verhelderend dat ik me nu concentreer op katoen. Want het aanbod in wol verf boeken is groot maar is echt een ander proces, vnl zuur ipv. basisch bijvoorbeeld....

Goed, Meekrap dus. Het SlowFlow proces zoals ik het nu al noem, begint met de meekrapwortel een nacht over te laten weken in water. 

Dan de voorgewassen stof een uur op 50 gr in een 5 liter water bad met 10 gram knoppergal (oh ja, ik praat vanaf nu steeds over 100 gram stof, wat gelijk staat aan ca 3 Fat Quarters). Ik sla 12 knoppergallen kapot, dat is ongeveer 40 gram maar deze zijn dan ook vers ;-). Even kort uitspoelen. (zie uitleg hierboven, wat los zit, zorgt voor vervuiling van je kleur later).

Vervolgens een uur in een 5 liter bad met 15 gr aluin (3 theelepels). Ook niet te heet 60-70 gr. Ik zoek nog een kookthermometer met alarm, maar vooruit 😁. Af laten koelen en ook weer kort uitspoelen. 

Je begrijpt, we zijn nu een halve dag verder...

Dan gaat er koud water in de weckketel, want meekrap mag beslist niet boven de 70 graden uit komen, want dan slaat ie om naar bruin. Dat stond in alle drie de boeken dus dat is waar 😛.

De katoen natgemaakt en in het koude water gedaan. Ik heb het in de pan op laten warmen, dat schijnt goed voor de kleur te zijn. Bij 70 graden staat het verfbad nu aan voor 2 uur. En daarna laat ik het 24, liefst 48 uur in de pan staan en afkoelen. 

Na een uur ziet het er al veelbelovend uit, en nee ik zal niks doen en over 48 uur vertellen of het mooi geworden is...

Ik ben van plan, als ik de ideale recepturen voor katoen heb gevonden, ze te bundelen in een PDF, die dan te downloaden is. Dus doe geen moeite mee te schrijven ;-) dit zijn allemaal nog experimenten waarbij het vooral leuk is om over mijn schouder mee te kijken!

Dit zijn de Meekrap strengen wol die ik eerder verfde (https://www.verfvirus.nl/2020/09/plantaardig-verven-met-meekrap-8.html) met zelfgekweekte meekrap trouwens. Ik denk niet dat ik die diepte op katoen ga krijgen maar toch hou ik vol, ik wil weten hoe ver ik kan komen!

Stap 2 - Tweede voorbeits voor katoen - Aluminiumacetaat maken uit aluin en soda-ash

Zoals gezegd kregen mijn 3 FQs gisteren een tanninebad die ze al licht beige kleurt overigens:

Veel planten bevatten kleurstoffen die alleen goed binden via een aluminiumbrug op cellulose. Zonder goede tannine + aluminiumvoorbeits vervagen deze kleuren snel of worden dof. Dit proces is vooral nuttig bij heldere kleuren (geel, rood, groen), waar lichtechtheid anders een probleem is. Daarom verdiep ik me nu in de tweede ronde voorbeits (ja niemand zei dat dit makkelijker was dan de reactieve verven maar wel duurzamer!).

In het boek van Babs wordt al geschreven over een tweede bad met aluin en soda. Dat is een optie maar op youtube kwam ik geregeld Aluminiumacetaat tegen als tweede voorbeits. Helaas zie ik niet dat het ergens te koop is in Nederland. 

Aluminium acetate is een andere aluminiumverbinding dan aluin, en in de natuurlijke verfwereld wordt het vaak gezien als de “luxe-mordant” voor cellulosevezels zoals katoen en linnen.

💡 Gebruik in de praktijk

• Aluminium acetate wordt vaak in een koud bad gebruikt (30–40 °C is genoeg) en heeft een korte behandeltijd.

• Je hebt maar weinig nodig (meestal 5–8% van het droge gewicht van de stof).

• Na het morderen wordt de stof meestal kort gewassen in een waskalk- of soda-ash-bad om overtollige en losse aluminiumionen te neutraliseren, anders kunnen ze de kleur aantasten.

En het mooie is je kunt het zelf maken:

Aluminiumacetaat maken uit aluin en soda-ash

Benodigdheden (voor ±1 liter 10% oplossing)

• 50 g aluin
• 25 g soda-ash (natriumcarbonaat, Na₂CO₃) – te koop bij drogist of webshops voor verf/textiel
• 1 liter heet water
• Een glazen of plastic pot (geen metaal!)
• Houten of kunststof roerstaaf

---

Werkwijze

1. Los de aluin op

   1. Doe 50 g aluin in ±500 ml heet water (niet kokend) en roer tot het volledig is opgelost.

2. Los de soda-ash op

   1. Doe 25 g soda-ash in een aparte kan met ±500 ml heet water. Roer tot het helder is.

3. Meng de oplossingen

   1. Giet langzaam de soda-ash-oplossing bij de aluinoplossing, niet andersom.

   2. Er zal een troebel, melkachtig neerslag ontstaan: dat is aluminiumhydroxide.

4. Zet om naar acetaat

   1. Laat het mengsel minstens 24 uur staan, af en toe roeren.

   2. Door de reactie met de sulfaten en het carbonaat vormt zich aluminiumacetaat in de vloeistof.

5. Decanteer

1. Giet de heldere vloeistof voorzichtig af van eventueel bezinksel. Of zuig het er af met een pipetje. 

2. De heldere vloeistof is je aluminiumacetaat-oplossing, klaar voor gebruik als mordant voor katoen en linnen.

💡 Tip: Dit mengsel is het krachtigst als je het binnen een paar dagen gebruikt. Je kunt het wel bewaren in een afgesloten pot, maar het verliest langzaam effect.

Dit alles uitgezocht hebbende, vervolg ik mijn verfexperiment. en liet de 3 FQ's in de lauwe aluminiumacetaatbad weken:

---

Stap 2 – Aluminiumacetaatbad

Doel: aluminiumionen hechten aan de tanninerijke vezel, als brug naar de kleurstof.

1. Bereid een aluminiumacetaatbad (5–8% DGV) in lauw water (30–40 °C).

2. Leg de natte, getannineerde stof in het bad.

3. Laat 30–60 min. weken, af en toe roeren.

4. Haal de stof eruit, laat kort uitlekken.

---

Stap 3 – Neutraliseren

Doel: losse, niet-gebonden aluminiumionen verwijderen zodat ze de kleur niet beïnvloeden.

1. Maak een apart bad met 2 g waskalk of 5 g soda-ash per liter water.

2. Laat de stof hierin 5–10 min. weken, af en toe roeren.

3. Spoel kort uit.

---

💡 Waarom dit zo goed werkt:

• Tannine bindt stevig aan cellulosevezels.

• Aluminiumacetaat bindt beter en schoner aan tannine dan aluin, vooral op katoen.

• Deze combinatie levert diepere kleuren én hogere lichtechtheid dan één van beide alleen.

Tot zover de theorie. Maar deze beginneling in het plantaardig katoen verven, had eerst nog beter moeten lezen. Want terwijl ik bezig was met geel (Wouw), leek het me leuk om 1 van de drie lappen te oververven met cochenille om oranje te krijgen. En dan zie je dat ik echt de tijd moet nemen, want het basische van de aluminiumacetaat en de waskalk was slecht voor Cochenille, wat ook geen plantaardige verf is maar een luis dus dierlijk! Daarvoor had ik beter azijn kunnen gebruiken. En niet het bluskalk bad. Afijn. De eerste drie lappen zijn klaar en ik ben verre van tevreden. 

Maar de volgende lappen liggen alweer in de week! En dit keer heb ik een printje naast de pan liggen voor alle stappen. 

Stap 1 - Knoppergal-tanninebad voor katoen

Gisteren schreef ik al dat ik verse knoppergallen had verzameld. Dat betekent  alvast 1 ding, dat ik het drievoudige van gedroogd nodig heb #notetomyself.

De bronnen die ik geraadpleegd heb, doen vaak nog een voorwas met een neutrale zeep (100 gram stof, met een druppel synthrapol/zeep, 30-45 min op 60-80 graden) of bijv voorweken 12 in een bad met zeepwater. Maar aangezien ik PFD (prepared for dyeing) katoen in huis heb, sla ik stap 0 even over (de voorwas).

Dan stap 1, ik wil drie fat quarters (50x50 cm) verven dus eerst maar wegen, 3 FQ is 50 cm katoen van 150 cm breed. Een FQ weegt 31 gr dus met een halve meter stof zit ik op 93 gram en de meeste verfrecepten zijn gebaseerd op 100 gram droge stof, is dat even boffen. 

Weegschalen die in huis zijn, even getest, lijken aardig overeen te komen.

🌿 Recept Beits 1: Knoppergal-tanninebad voor katoen

Benodigdheden (voor ±100 g droge stof)

• 10–15 g knoppergal (gedroogd en grof gemalen of gestampt) Heb je alleen verse, dan 3x deze hoeveelheid
• 2 liter water
• Emaille, roestvrijstalen of geëmailleerde pan (of een rijstkoker die je voor dit doel apart houdt)
• Houten lepel of roestvrijstalen roerstaaf
• Evt een wasnetje om de materialen in te doen als 'theezakje'

---

Stap 1 – Extract maken

1. Maal of stamp de knoppergal grof zodat het oppervlak groter wordt.

2. Breng 2 liter water aan de kook, voeg de knoppergal toe.

3. Laat 45–60 minuten zachtjes koken (niet te hard borrelen).

4. Laat het mengsel afkoelen tot lauw en zeef de vaste stukken eruit. (of doe de knoppergallen in een wasnetje  of pantykousje en gebruik dat als theezakje)

---

Stap 2 – Stof behandelen

1. Maak de katoen goed nat in schoon water.

2. Doe de natte stof in het lauwe tannine-extract.

3. Laat 1–2 uur trekken, roer regelmatig voor gelijkmatige opname.  (ik las in andere boeken 8-12 uur erin, kortom, hier kun je mee spelen)

4. Je kunt ook het bad 30–40 minuten licht verwarmen (±40 °C) voor snellere opname (makkelijk in een rijstkoker)

---

Stap 3 – Spoelen en drogen

1. Haal de stof uit het bad, knijp overtollig vocht uit.

2. Spoel kort in lauw water (niet te lang, je wilt tannineverlies voorkomen).

3. Droog aan de lucht, uit direct zonlicht! Of ga verder met de volgende beits, daarover morgen meer. 

---

Mijn proces:

Om de knoppergallen te wegen, gebruik ik een bakje, vergeet niet je weegschaal via Tare weer op nul te zetten anders weeg je het bakje ook mee:

Een knoppergal blijkt zo'n 3 gram te wegen, dus ik heb er een stuk of 12 nodig (3-voudige, want vers al zien ze er gedroogd uit, liggen misschien al een tijdje op de grond?)

Vervolgens met een hamer stuk slaan, zodat het oppervlak waar de tannine uit kan komen groter wordt:

En tot slot water aan de kook gebracht. Ik haal de verf-rijstkoker weer uit de kast, dat bevalt me prima en dan hoef ik geen aparte pannenset aan te houden. Knoppergal erin, en pruttelen maar, ik hou een uur aan voor nu.

Dankzij de tannine wordt de kleur dieper en de lichtechtheid beter, vooral op cellulosevezels. En omdat cellulosevezels nou eenmaal weerbarstig zijn, volgt morgen een tweede beits. Die we ook zelf gaan maken. Stay tuned!

💡 Tip: Het tanninebad kun je soms nog een tweede keer gebruiken, maar voeg dan ⅓ nieuwe knoppergal toe voor voldoende sterkte. 

Plantaardig verven op katoen - het begin

Langere tijd ben ik al aan het broeden op het verven van plantaardige vezels (lees katoen en linnen) met natuurlijke verf. De meeste boeken gaan over wol en zijde en dat is een makkelijker materiaal dan het weerbarstige katoen of linnen. Toch begint het te gloren en dat komt ook door een oud en een nieuw boek die ik uitgebreid bestudeerd heb, beide in het duits. De eerste vond ik tijdens mijn vakantie in een museum: Naturfarben van Babs Behan:

Zij behandelt meerdere natuurlijke verven en ook meerdere stoffen. Haar resultaten zien er goed uit, ook op katoen en linnen.

En dan heb ik dit oude boekje nog gevonden in de kast. Batiken mit naturfarben van Edda Reichert. Batik vind vaak plaats op katoen (omdat het minder kwetsbaar is dan zijdevezels). Gezien de aard van de batik was, kan het verfbad dan niet meer koken ivm. de was die je er anders uit kookt, dus het verven moet op lage temperaturen. Kijk ook dat heeft mijn aandacht. 

Want ik ben op een missie, duurzaam natuurlijk verven zonder belastende chemicaliën en bij voorkeur op lagere temperaturen. De helaas veel te vroeg overleden Joke Blokland zei het al, kook toch niet alles op 100 graden, je kookt de verfkleuren stuk. 70/80 is voor het meeste goed genoeg.
We gaan het uitproberen.

Ondertussen liggen er onder de eikenbomen in de straat weer galappels en knoppergallen. Ik ben maar vast aan het verzamelen geslagen. Het kan nu in de hitte ook nog drogen. Maar vers zijn ze ook te gebruiken met een factor 3 (3x zoveel als gedroogd) las ik.

Eerder kleurde ik al eens wollen garens met knoppergallen en ijzer 

https://www.verfvirus.nl/2020/10/plantaardig-verven-met-galappels.html 

En ja knoppergal is te gebruiken als kleurstof, ook op katoen Maar belangrijker in dit geval, het is een goede voorbeits (tannine) voor de katoen (of linnen), zodat de kleuren beter pakken en licht echter zijn.

Ik ga mijn tanninebad klaar maken en morgen het recept delen!

Plantaardig verven met zuring en wilg

Buiten groeit en bloeit van alles door alle regen deze zomer, dus het plantaardig verfvirus begint weer te kriebelen. Ik had iets gehoord over geel verven met wilgenblaadjes in het Archeon en roze met zuring. Maar het liep anders :-).

Links de zuring, rechts wilgenblad

In de buurt op een braakliggend stuk grond zuring snel gevonden en langs het water natuurlijk heel veel wilgen. 

Eerst maar eens de zuring takken met blad en al versnipperd en een nacht in water laten weten, met een schep soda-ash erbij want dat had ik ergens op internet gelezen over zuringwortels. En hoewel ik roze verwacht had, werd het water van de zuring mooi donkergroen. 

Om de wol niet teveel bloot te stellen aan de soda, een scheut azijn erbij, en met de wol tot 80 graden gebracht en uurtje laten sudderen, nachtje laten afkoelen en het leverde een mooie lichtgroen op. 

Er zijn veel kleuren mogelijk las ik wel in dit blog (tip van Hans, dank!)

http://plantsdreamincolour.com/dock-leaves/ 

afhankelijk van het seizoen. En de wortel schijnt dus roze te verven, volgende keer maar proberen. 

Plantaardig verven bij Studio Roots

Plantaardig wol verven zonder nare toevoegingen, dat leer je bij Joke Blokland van Studio Roots  in Noordeloos (onder Utrecht.)

Plantaardig verven met boerenwormkruid #13

 

Tijdens een wandeling lag de versgemaaide boerenwormkruid voor het oprapen. De koppen eraf gehaald en zachtjes (niet laten koken) uurtje geprutteld. 

Het water kleurt na een half uurtje geel. De wol voorgebeitst met aluin, en vervolgens in het verfbad laten zakken. Na een uurtje is de wol diep gekleurd! Ik had er twee strengen in gedaan dus 1 streng eruit gehaald en in een apart emmertje af laten koelen.

In het verfbad met de tweede streng een halve theelepel gemalen cochenille, de pan wordt direct flink rood:

Het eindresultaat, twee prachtige natuurtinten:

Plantaardig verven met galappels, ijzer en cochenille #12

 Ja nu de galappels in huis zijn, moest ik er nog wat verder mee experimenteren.

Wol voorgeweekt in de galappelthee van gisteren. Meekrap bad gemaakt. Wol even laten pruttelen in het verfbad. Na een half uurtje eruit een scheut ijzerwater (flesje water met een theelepel ijzersulfaat) erbij gedaan. Ging heel snel, werd grijsrood. Wat een vondst maar het ging me iets te snel. Verfbad met ijzer maar in een aparte fles gedaan voor volgende rondes. 

Volgende ronde, proces herhaald, maar dan met een Cochenille verfbad. Deze eruit gehaald voordat ik het ijzerwater toevoegde, dan redde ik de cochenille nog als het te snel zou gaan. In een apart potje voorzicht wat ijzerwater van het vorige bad toegevoegd. Sloeg heel snel om in paars maar in elk geval niet weer grijs. Je hebt dus maar weinig nodig voor een kleur verandering! Daarna nog een ronde twee en drie met dezelf procesgang, levert drie tinten mooi paars op!

In het restbad cochenille nog maar eens de meekrap wortel gehangen, kwam een donkere zalmrode kleur uit. Ik wilde eigenlijk graag wat feller, dus een theelepel wijnsteenzuur erbij, hup oranje. Het is vandaag de dag van de grote omslagen!

Plantaardig verven met galappels (knoppergal) en ijzer #11

 Vanuit het bladprinten wist ik nog dat galappels door hun hoge tannine gehalte konden helpen het printproces te bevorderen in combinatie met ijzer. En nu vond ik vlakbij een handvol knoppergallen op de grond onder eikenbomen.

 Het gaat dus niet om die eikel maar om het 'gezwel' wat er op zit. Heel bijzondere vormen maar het is niet van de boom zelf. Het is gemaakt door een galwesp als kraamkamer voor hun larven. 

Thee van gekookt, wol bij gedaan. Na een uurtje was het mooi geelbruin.

Ik had drie strengetjes geverfd dus ik kon door met de ijzervarianten. Ik heb twee soeplepels gallenthee apart in een emmertje gedaan, eentje voegde ik mijn jampotje roestwater aan toe (oude spijkers, azijn en water 50/50) en de andere kreeg een halve theelepel ijzersulfaat. Vrijwel direct begon het bruin om te slaan naar wat grijzig bruin,

Maar de grootste slag werd gemaakt toen ik de wol na 20 minuutjes uit het emmertje haalde en twee uur, nat en zonder spoelen liet liggen. Af en toe even optillen zodat de zuurstof overal komt. Het oxideren van de wol, maakte de kleur definitief diepgrijs. 

Het eindresultaat, drie tinten grijs bruin, nu ga ik eens kijken wat er gebeurt als ik het als voorbeits gebruik bij Cochenille en Meekrap!

Plantaardig verven met cochenille #10

 

Van Joke Blokland (Studio Roots) begreep ik dat ze wel eens met bessen voorbeitst omdat deze heel zuur zijn. Wat een idee, gewoon een natuurlijk beitsmiddel. Ik heb twee soorten geprobeerd, de bessen van de kardinaalsmuts en van de gelderse roos. Bessen aan de kook brengen, tijdje pruttelen, wol erbij, uurtje laten staan, dan 48 uur laten afkoelen in het water. 

Ook vond ik acaciabladeren in het bos, daar kun je goed mee ecoprinten dus er zal wel tanine in zitten en dat leek me ook een aardig beitsmiddel. In een ander potje dus bladeren aan de kook en wolletje erbij in.

Er kwam bij alle drie een vaag soort gele kleur vanaf, niks bijzonders. Dus verder met de volgende verfpot, ik had nog cochenille in huis. Fijngestampt in een vijzel en met koken water soort van opgelost. (Lukt nooit helemaal dus proberen zo fijn mogelijk te stampen).

In een schoon potje met schone wol de pure cochenille gedaan (rechts). Het potje links bevat de wol gebeitst met acacia blad, deze wordt direct paars in het potje, is dat nou niet grappig?

Dan verder met de bessengebeitste wol, hier zie je drie strengen, twee met bessen gebeitst en een schone, in aanvang lijkt het verschil groot:

Maar omdat ik de bessengebeitste wol niet schoon gespoeld had, werd het hele verfbad al gauw donkerpaars. Heel verrassend, en dat sloeg natuurlijk ook terug op de 'schone wol'.

Uiteindelijk kreeg ik geen donkerpaarse uit de pot maar een donkerroze in verschillende tinten, wel heel leuk om in één bad drie tinten te verven, dat ga ik vaker doen!

Van links naar rechts: 

1. gebeitst met gelderse roos
2. gebeitst met kardinaalsmuts
3 schone wol
4. tweede bad schone wol.
5 en 6 (knotjes) pure cochenille kleur, eerste en tweede bad zoals ik al eens eerder verfde.