Verven met natuurlijke pigmenten & natuurlijke verfstoffen (2/2)

Spoelen maar

Suze hield me als een razende reporter op de hoogte van de spoel stappen, want hey dat is natuurlijk een heel belangrijk onderdeel. Hoeveel moet je spoelen, hoe vast zit de verf. Ik ben tenslotte op een zoektocht naar een milieuvriendelijk en makkelijke verfmethode voor thuisgebruik!

 De berichten werden steeds enthousiaster. Weinig spoelen, kleurbehoud na spoelen, duidelijke tinten. 

Hier een overzichtje van de spoelbakken, allemaal eerste spoeling, de LAC had het het zwaarst maar op Facebook zei expert natuurlijk verven Elly Poldervaart al dat LAC warmte nodig had! En dat heeft het niet gekregen omdat we dit tijd experiment wilden uitproberen. 

Suze heeft als zeep een zachte natuurlijk shampoo gebruikt maar het was niet eens erg nodig, alles ging snel en moeiteloos naar helder water. Dat komt natuurlijk ook door onze week wachten, aanrader dus!

Nog even over de voorbeitsen en verven in een zakje

In de lappen zit een mooie 'tekening' zoals we gewend zijn met reactieve verven, door de low water immersion zakjes techniek. Dat had ik niet verwacht maar ja, normaal kook je die plantaardige verfsoorten vaak in ruim water en dan krijg je dit niet he!

Verschil in tekening tussen de voorbeitsen

Maar het is niet alleen het zakje, je ziet ook verschil tussen de voorbeitsen. Even uitgezocht:

Bij een soda-aluinbeits zorgt de aluin ervoor dat kleurstoffen zich goed en vrij gelijkmatig aan de vezel kunnen hechten. De soda verandert daarbij de pH en kan de vezel iets openen. Daardoor worden verschillen in opname tussen vezels, structuur en weefpatroon sterker zichtbaar. Het resultaat is vaak meer contrast en dus meer tekening.

Een tannine/tara-koudbeits werkt anders. Tannine hecht zich eerst sterk aan de vezel en vormt als het ware een extra tussenlaag waaraan de kleurstof kan binden. Die laag kan de kleurstof gelijkmatiger over het materiaal verdelen, waardoor kleine verschillen in de stof minder uitgesproken worden. Het resultaat oogt daardoor vaak egaler en rustiger.

Kort gezegd: soda-aluin laat de natuurlijke verschillen in kleurstofopname sterker spreken; tannine/tara egaliseert die opname meer.

___________________

Resultaten

Verschrikkelijk blij dat Suze alles zo zorgvuldig zakje voor zakje gespoeld heeft met behoud van etiket. Nu weten we wat. Dus hier komt de grote catwalk van mooie lapjes:

Wouw / Reseda
links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven puur, onder in een ijzerbad

Wouw (Reseda) is een natuurlijke gele kleurstof van plantaardige oorsprong. De kleur wordt gewonnen uit de bladeren, stengels en bloemen van de wouwplant (Reseda luteola). Afhankelijk van de manier van verven ontstaan tinten van heldergeel en goudgeel tot geelgroen. Wouw werd eeuwenlang in Europa gebruikt voor het verven van textiel.

Blauwhout

links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven met ijzer, onder puur 

Blauwhout is een natuurlijke kleurstof van plantaardige oorsprong. De kleur wordt gewonnen uit het hout van de kampecheboom (Haematoxylum campechianum), afkomstig uit Midden-Amerika. Afhankelijk van de manier van verven ontstaan tinten van blauw en paars tot diep donkerblauw en bijna zwart. Blauwhout werd eeuwenlang gebruikt voor het verven van textiel.

Ik vind dat je hier echt goed kunt zien dat de soda-aluin voor meer tekening zorgt dan de tannine tare - koudbeits. 

Meekrap
links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven puur, onder in een ijzerbad

Meekrap is een natuurlijke rode kleurstof van plantaardige oorsprong. De kleur wordt gewonnen uit de wortels van de meekrapplant (Rubia tinctorum). Afhankelijk van de manier van verven ontstaan tinten van oranjerood en roestrood tot warm, diep rood. Meekrap werd eeuwenlang veel verbouwd in Nederland en gebruikt voor het verven van textiel.

NB. deze valt de intensiteit van de kleu me eigenlijk tegen, hier had ik meer van verwacht, hier moet ik nog even goed in alternatieve voorbeitsen duiken. Maar mooi is de kleur wel!

LAC
links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven puur, onder in een ijzerbad

Lac is een natuurlijke rode kleurstof van dierlijke oorsprong. Hij wordt gewonnen uit de afscheidingen van de lakschildluis (Kerria lacca), een insect dat vooral voorkomt in India en Zuidoost-Azië. De luis leeft op bomen en produceert een harsachtige substantie. De ruwe afzetting op de takken heet sticklac. Daaruit kunnen twee verschillende producten worden gewonnen: schellak (de hars) en lac dye/lac color (de rode kleurstof). De kleur wordt vooral veroorzaakt door laccaïnezuren en varieert van rood en karmozijn tot paarsachtig, afhankelijk van onder andere de zuurgraad en het gebruikte beitsmiddel.

Goed he? Stevige kleuren, en dat met 4 halve theelepels kleurpigment extracten.

We hadden (gepland) nog wat verf over dus ook combi's gemaakt:

Wouw/Meekrap 50-50%

links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven puur, onder in een ijzerbad

Blauwhout/LAC 50-50%

links voorbeits Aluin-soda, rechts voorbeits Tannine Tara en koudbeits
boven puur, onder in een ijzerbad

En zo kwamen we tot een prachtige reeks;

Natuurlijk wil ik daar een staalkaart van, en dan zie je pas echt goed het verschil tussen aluin-soda voorbeits (links) en de tannine tara - koudbeits (rechts). Steeds de ijzer variant er onder: 

Zeer blij met de resultaten zit ik alweer te mijmeren wat ons volgende experiment wordt. Ook Suze heeft de smaak te pakken, wordt vervolgd!

Verven met natuurlijke pigmenten & natuurlijke verfstoffen (deel 1)

Plantaardig verven van katoen

Eindelijk was het dan tijd voor het grote natuurlijk verven van katoen experiment. Floor van Hawar had me verteld dat ze begon met de verkoop van deze natuurlijke verfextracten die wel 100x sterker zijn dan de pure plant. Kijk dat leek mij na jaren vrij vruchteloos inkoken van kleurstoffen, best een goede optie. 

Na al mijn boekenstudie wist ik inmiddels dat voorbeitsen met katoen een belangrijke vereiste is. Ik zat vaak in de hoek van de sojamelk maar het duitse boek 'Naturfarben' (aanrader) had het over kaltbeitz, koudbeits, die je dan bij gebrek aan, wel zelf kon maken. Deed ik vorig jaar, geen succes ;-). Maar dat lag ongetwijfeld aan mij want het luisterde allemaal nogal nauw. 

Nu kon ik het zo kopen bij Hawar in poedervorm. Plus de pigmentpoeders. Ik was de koning te rijk!

In de bijgeleverde handleiding lees ik ook over Tannine Tara als voorbeits bij katoen. Ook bleek dat warmte essentieel was. Of tijd. Ik dacht hey, maar dan kan ik in zakjes verven en lang laten liggen. Dat moest uitgeprobeerd worden.

Voorbeitsen van katoen

In de wereld van het natuurlijk verven wordt alles gerelateerd aan het stofgewicht. Dan beginnen we daar maar eens mee:

De stof is echt wit hoor maar strijklicht vertekend. Zes halve FQ's (25x50 cm) poplin katoen is 86 gram. Laten we voor het gemakt 90 gram zeggen, dan is 1 halve FQ 15 gram. 

Wij wilden een hele reeks testen dus een tannine tara bad aangemaakt van 10% poeder op het stofgewicht in een paar liter handwarm water, een nacht laten staan. Het ziet er wat bruinig uit allemaal, nou ja als het maar werkt. 

De volgende dag maakte ik de koudbeits (=aluminium triformate) aan, 5-10 gram in een emmer. Een stuk helderder, ook een nacht in gestaan:

De lappen tussendoor en nadien niet uitspoelen, dat zou jammer zijn, gewoon goed uitknijpen. De beitsbaden zijn overigens herbruikbaar maar niet meer op volle kracht dus wel weer wat aanvullen. 

Mijn experimenteerdrift bereikt ook verfvriendin Suze. Tegelijkertijd begint zij met een andere voorbeitsoptie, 48 uur in een voorbeitsbad met 6% soda ash en 20 gram Aluin. 

Natuurlijk verven in zakjes (low water immersion)

Op vrijdagochtend zien we elkaar, elk met 6 halve voorgewerkte FQ's katoen. Om te kijken wat wat doet, hebben we die weer gehalveerd, zodat we elk een Fat Eight (25x25 cm) in een verfbad konden doen, tegelijk in hetzelfde verfbad. 

Als we bij elkaar komen zien we gelijk al verschil. De soda aluin oplossing is zeepachtig helder. De tannine tara koudbeits lappen zijn inmiddels licht geel. We zijn heel nieuwsgierig maar willen het gestructureerd aanpakken en bovendien nog uitzoeken wat ijzer doet! We maken een ijzersulfaat badje met een kleine theelepel in een klein emmertje en dompelen de lapjes hierin voor een paar minuten. Dan verdelen we alle lapjes in zakjes. Van beide voorbeitsen elk 1 in een zakje, rechts zoals het is, links krijgt er straks een schep ijzerwater bij. 

Verf aanmaken

Verfpigmenten worden aangemaakt, we rekenen uit dat we ca 1,5 tot 2 gram verf nodig hebben per kleur (2 halve FQ's) en we willen nog wat kleuren mixen, dus ook voor de 3e halve FQ genoeg. We lossen het op in 30 ml warm water (goed roeren het lost minder makkelijk op dan andere verfstoffen) en voegen nog 60 ml warm water toe dus in totaal 90 ml, verfoplossing van zeg 2 gram. (we hadden ook geen zin om achter de komma te wegen. 2 gram is een halve theelepel)

Met 4x 90 ml verfoplossing begint onze matrix:

Boven links is Wouw/Reseda, rechts is Meekrap, Onder links is LAC en rechts is Blauwhout. Ik denk nou dat komt niet goed, drie oranje kleuren en een gele. Maar we moeten nog beginnen dus door. 

We vullen de zakjes heel systematisch. 30 ml. van de verfoplossing in een zakje waar twee Fat eights (25x25 cm) in zitten (een met soda aluin voorbeits en een met Tannine tara + koudbeits voorbeits) en dan in de ene rij een schep 100 ml water erbij, en in de andere rij 100 ml ijzeroplossing. Bij de eerste, geel (Wouw/reseda) zakt de moed ons nog in de schoenen:

Ja we zien een verschil in hoe de kleur pakt, nee we zien geen kleur ;-) .

Maar we houden vol. De zakjes worden gevuld:

Nadat we de vier hoofdkleuren gehad hadden, werd het tijd voor mixen, Geel met meekrap en Blauwhout met LAC, 

De bak wordt verder gevuld:

En tot onze verbazing is de geel geel geworden. De voorbeits heeft zn werk gedaan. Met ijzer erbij groenachtig. We zijn razendenthousiast. Spoelen dan maar? Nee nee nee. Want als je het niet verwarmt (en we wilden het dit keer zo ecologisch mogelijk doen) heeft het tijd nodig.

Suze was zo lief om de lapjes bij zich te houden. Ik had niet kunnen wachten... En na een week begon ze met spoelen. Daarover het tweede blog! Maar hier wel vast een voorproefje van het eindresultaat!

Verven met Rit All Purpose Dye - verf

 Mijn zoektocht langs verfsoorten wordt voortgezet met de Rit verven. Oa. verkrijgbaar bij Christel, van Textielverf en meer, fijn verpakt per 31.7 gram in een zakje/doosje. goed donker dus blijft krachtig.

(Overigens verkoopt ze het ook in vloeibare flessen, dat wil ik ook nog testen maar ik begin even met de kleine doosjes.)

Makkelijk aan te maken want het poeder lijkt iets verzwaard, en stuift minder waardoor deze snel vanuit een opengeknipt puntje van het zakje in de fles glijdt, dat is al een enorm pluspunt met de stuifprocion. 

De pakjes zijn 31 gram voor 3,75. Ik heb gelezen dat Rit wat minder diep verft dan procion en drimarene-K. De kostprijs, 3,75 per doosje is ongeveer gelijk aan de 20 gram van Procion MX. Wat me op het idee bracht, ik doe gewoon 200 ml water bij de 31 gram. Tegen mijn vuistregel in. Maar hey, als ik dat nou goed onthoud door het hier op te schrijven :-) heb ik een goed vertrekpunt. Bovendien kunnen mijn standaard flesjes maar 200 ml aan en ik wil niet allerlei restjes weer in een doosje moeten opbergen ivm. stuifgevaar).

Verf aangemaakt 31,7 gram op 200 ml water). Dan de fixatie. Ik ben gewend met Soda ash te werken (PH plus voor zwembaden is dat bijvoorbeeld ook). Dus een emmer Soda oplossing aangemaakt. 

De leverancier beveelt echter een eigen fixeer middel (Rit Color Stay Dye Fixative) aan, kost per flesje 5,95 euro en ja, ik wil altijd alles weten. Dus een kleine testrun gemaakt met verschillende uitgangspunten:

50 ml soda ash oplossing of 50 ml water met 0,5 ml. va de Rit fixeer bij het zakje gedaan. Plus 5 ml van mijn verfoplossing want het zijn maar kleine lapjes van 25x25 cm (normaal doe ik 50x50 cm en dan 20 ml. voor een volle kleur). Ik kies nu even voor  de pure kleuren rood, geel, blauw en vooruit ook grijs.

vier kleuren rit verf

 

Want mijn volgende verfronde is een serie van 55 Sanzo Wada kleuren. Ik ben het echt van plan. Maar eerst weten hoe goed de kleur 'pakt' 

Lekker in de zon warm blijven....

Oeps foutje:

Ondertussen lees ik dat Rit Fixative als nabad gebruikt moet worden... zucht, is natuurlijk weer een kwestie van eerst lezen... https://textielverfenmeer.nl/rit-all-purpose-dye/

Maar een nabad is met veel kleuren verven best ingewikkeld. Even wat verder uitgezocht. In principe moet de verf al hechten zonder fiaxatie/hechtmiddel. De Fixative is vooral bedoeld als nabehandeling voor bijv. geverfde kleding die je nog vaker wil wassen of als je kans loopt op verkleuring in de zon. Dat vind ik natuurlijk met mijn artquilts niet super relevant. Ik ben dus eigenwijs en ga daarom een ronde zonder fixatie/nabehandling toevoegen, kijken wat dat doet.

1 dag later:

Nog wat verder gelezen, bijvoorbeeld bij de tips van Textielverf en meer :

 https://textielverfenmeer.nl/rit-all-purpose-dye/

Ik begrijp nu dat het snel pakt en dat is ook mijn conclusie als ik af en toe in de zakjes kijk. De kleur pakt supersnel! Maar ik wacht de volle 24 uur ;-). En dan weet ik heel veel meer. 

Spoelbad is snel schoon

Allereerst, voeg het fixatiespul niet bij het verfbad want het werkt als kleur-remmer 🫣 Christel zal wel moeten lachen als ze dit leest. Eerst lezen, dan verven. Of vragen. Maar ja, geduld is niet iets wat ik heb bij het verven, dus ik was al doorgeploegd.

Hier zie je in het midden de lapjes waar de Rit dye fixatie BIJ het verfbad is gedaan, en officieel is het een NAbad. Niet erbij doen dus. 

Toch leverde me dat iets leuks op. Want ik had natuurlijk traditiegetrouw als eerste de soda oplossing erbij gedaan (eerste rij). Ik dacht dat dit ook een reactieve verf was maar dat is niet zo! Althans niet volledig. 

En de soda is dus niet nodig voor de fixatie, zo blijkt, want de lapjes zonder ook maar iets aan toevoeging (dus alleen water en verf) (derde rij) zijn ook prima. Maar de soda zorgt wel voor nog meer tekening in de stof. En kijk daar hou ik van!

Rit dye blauw met soda

Voor alle duidelijkheid de Rit verfbaden op een rij:

Kolom 1: is verven volgens de reactieve verven manier dus met een soda oplossing in het verfwater.
Kolom 2: de lichte baan, is iets wat je snel moet vergeten, nl, mijn fout om Rit dye fixative bij het verfbad te doen

Kolom 3: is verven met verder helemaal niks, ook geen zout of azijn. Kan best zijn dat met zout en/of azijn ook de tekening sterker is. Het zijn allemaal middelen die verf door het water jagen en dat is goed voor de 'tekening'.

Rit Dye testrun rood geel blauw

Ik weet genoeg, ik ga aan mijn Sanzo Wada reeks beginnen! 

Eindconclusie

Overigens vond ik dat de verf goed gehecht had, weinig spoelen en dat is een dubbele plus in mijn zoektocht naar zo min mogelijk milieu impact. En je kan de soda dus ook laten staan, het heeft het niet nodig voor fixatie. Alleen als je heftige tekening in je stof wil kan het nog bijdragen, dat kan een afweging zijn. En als je de stof wilt gebruiken voor kleding of andere heavy user doeleinden dan zou ik de Rit Color Stay Dye Fixative wel gebruiken. 

Als je puur kijkt naar de milieubelasting van de chemicaliën zelf, dan is de volgorde ongeveer als volgt:

1. Zout (natriumchloride) → hoogste milieu-impact in textielverfprocessen, moeilijk uit afvalwater te filteren
2. Soda ash (natriumcarbonaat) → middelmatige impact, vaak geneutraliseerd in het verfbad
3. Azijn (azijnzuur) → laagste impact maar heeft voornl, effect bij de dierlijke vezels

Maar helemaal niks gebruiken is natuurlijk nog het beste!  Een blijver dus die Rit All Purpose Dye verf. 

NB. dit is geen gesponsorde post. Ik koop zelf mijn verf en ben volledig transparant in wat ik mee maak. Anders had ik het ook wel in 1x goed gedaan ;-)

Vlindertjes verven

Af en toe blader ik in een oud Origami boek. Nu kwam ik een vlindertje tegen. Niet zo moeilijk, dat moest haalbaar zijn. Eerst maar eens in papier gevouwen en de bovenkant gemarkeerd, zodat ik weet wat ik moet verven:

Aha, er is een lijf bij de verticale streepjes en de vleugels zitten bij de andere slinger. Handig! Nu kan ik een rijtje vierkant lapjes dubbelvouwen en de verf op de goede plek aanbrengen, ik doe er gelijk maar een aantal:

Gevouwen en in sodawater gedompeld, uitgeknepen en in een bakje gelegd. Vervolgens met een pipetje verf erop gedruppeld:

Nog even goed kijken waar het lijf komt en waar de vleugels, we gaan goed:

Afgemaakt met een donkere kleur. Nachtje gewacht en uitgespoeld:

Het kleurverloop is heel mooi...

En in de goede vorm gevouwen, een heel lief vlindertje, ik heb het lijfje een beetje ingestikt en de draadje die dat oplevert fungeren mooi als voelsprieten. 

Ik kan de vouwmethode uit het boek hier niet delen ivm. copyright maar misschien als je het papiertje goed bestudeerd zie je wel wat ik gedaan heb, zo niet maak ik nog eens een filmpje:

Blauwe horizon, maar dan in meer stappen en meer tijd

OK, de rust is weergekeerd, en dus ook de rust in mijn verfproces. 

Wilde toch weten wat er zou gebeuren als ik met meer rust tussen de stappen, zou kijken waar de verf naar toe ging. Met minder verf beginnen....

Soda water later toegevoegd, af en toe wat water sprayen aan de bovenkant....

Gerust een nacht laten staan,  [opnieuw verf.... opnieuw wachten...] 

In een breipatroon staat dan, herhaal tussen [... ]  vier keer. Nou zoiets...

Tot mijn grote plezier kreeg ik hele mooie randen in het werk, alsof het op zijde was. Maar het niet is natuurlijk. Het is katoen. Dat biedt veel perspectief. 

PS. Door de lange wachtperiode, heeft de verf zich heel goed gehecht en hoefde ik veel minder uit te spoelen. Dat is iets om te onthouden voor mijn missie, zo weinig mogelijk impact maken. 

Ik ga eens proberen of het ook in een andere kleur kan...