Ecoprint op katoen: de bladeren

We zijn er bijna, maar we moeten het nog even over de bladeren hebben.

Ik heb het al eens genoemd, maar bedenk je dat het draait om het koken van de tannine uit het blad in de stof die daar reageert met de ijzer II sulfaat, resulterend in een grijs/zwarte print.
Dus... we moeten bladeren hebben die tannine bevatten. De meestbekend is eikenblad, elk type is OK:

Een  andere 'gegarandeerd succes' blad type is die van tuingeranium

Of Vrouwenmantel:

Pioenroos

Roos, spaanse aak en braam:

Tamme kastanje

Walnoot

Dit is slechts een korte lijst van bladeren die het heel goed doen. De bladeren hoeven niet gedroogd te worden oid. Pluk ze op het laatste moment uit je tuin en zie wat er van komt.
Zelf een blad gevonden wat een mooie print oplevert? Deel het met ons in de reacties hieronder!

Ecoprint op katoen: voorbeitsen

Omdat katoen niet de makkelijkste stof is om te beprinten, moeten we de stof voorbehandelen met een middel wat de vezel bereid maakt verf te accepteren, oftwel 'voorbeitsen'

Wees er zeker van dat je 'schone' stof hebt, want de meeste stof is behandeld met stijfsel om beter te verkopen, je kunt het altijd even wassen of voorweken in een emmer met een soda-oplossing (kop keukensoda op een emmer). Dat voorweken in soda is sowieso geen gek idee, ook als je stof brandschoonis, het helpt de vezel nl. ook om meer open te staan om kleurstof te accepteren.

Dan is het tijd voor voorbeitsen, dat is ook belangrijk in het kader van licht- en wasechtheid. De beitsmiddelen die we kennen van vroeger uit de plantaardig verven hoek zijn vaak niet milieuvriendelijk en wil ik niet gebruiken of adviseren. Voor dit proces werken we alleen met aluin en sojamelk, beide zijn onschadelijk.

NB. Ik laat zien hoe ik werk. Dat betekent niet dat het de enige juiste weg is, op het internet vind je veel varianten. En vaak is het een kwestie van uitproberen wat bij jou past!

Katoen, linnen en ramie bestaan uit cellulose vezels. Deze vezels hebben een proteïne of alkaline rijke oplossing nodig als beitsmiddel. Ik krijg goede resultaten met een eetlepel aluin en een eetlepel soda-ahs per 3 liter warm water. Of een mix van 100 ml. (kop) sojamelk en een eetlepel soda-ash in 3 liter warm water. Deze oplossing is vrij lang houdbaar. Als ik een weekje aan het ecoprinten ben, gebruik ik steeds dezelfde emmer beitsmiddel. Laat de stof een paar uur tot een paar dagen in de emmer. Hoeft niet gekookt te worden zoals bij wol.

Mordanting with iron (II) sulfate

Daarna is nog een tweede beitsbad mogelijk, eentje die ik vaak doe is met een theelepel ijzer (II) sulfaat in een emmer water. Want zoals eerder al gezegd, als de ijzer II sulfaat al in de stof zit, hoeft het minder hard te werken in de kookpan om door alle lagen stof heen te komen.

Oak galls

Andere voorbeitsbaden kunnen ook looizuur bevatten. Maak bijvoorbeeld eens een thee van galappeltjes en week daar de stof in voor. Of mix de looizuurt met de ijzersulfaat en laat daar de stof in voorweken.

Sommige mensen laten de stof daarna wederom in aluin voorweken maar dat is me teveel werk, en ik ben tevreden met d ehuidige resultaten.
Oh ja, en niet uitspoelen he? Gewoon in het bad laten zitten tot je de stof nodig hebt, dan uitwringen en op tafel glad leggen, klaar om te rollen!

Woensdag gaan we naar de bladeren kijken en vrijdag koken!

Ecoprint op katoen: de katoen

Voordat we gaan 'koken' laten we eens naar de katoen kijken die we nodig hebben.

Om het proces goed te begrijpen: wat we doen is tannine uit het blad in de stof 'koken' waar het vervolgens reageert met de aanwezige ijzer (II) sulfaat.
Dit proces is te beïnvloeden met een aantal variabelen, waarvan de eerste de gebruikte katoen is.

Want we hebben een kleine tegenstelling in onze wens:

a) hoe dichtergeweven de stof/draad, hoe scherper de print
b) hoe lossergeweven de stof/draad, hoe makkelijker de ijzersulfaat in het omwikkelde pakketje kan trekken.

Zie je het probleem?

Goed, laat ik eens iets van mijn eigen ervaringen delen, dit is satijnkatoen:

Een reguliere lakenkatoen doet het ook prima, lekker open geweven en niet de beste katoensoort:

Poplin geeft natuurlijk de mooiste afdrukken maar heeft moeite om de ijzer (II) sulfaat door te laten. Wat je kan doen is de stof voorbehandelen zodat de ijzer (II) sulfaat al in de stof zit, en losjes te wikkelen.

Het kan witte katoen zijn maar een licht kleurtje is ook leuk, zo had ik goed resultaat met deze (dichtgeweven) perkal katoen:

Zie links, rechts zie je de lakenkatoen:

Of een losgeweven stof als batist, waar je ook prachtig shawls mee kan maken omdat je veel meer stof kwijt kunt in je gewikkelde bundel:

Dus, best veel mogelijkheden, gewoon even in de gaten houden, hoe doorlatend is mijn stof en wat kan ik doen om te zorgen dat de ijzer (II) sulfaat toch in de buurt komt. Dus soms kiezen voor niet teveel stof wikkelen op de stof, of de stof voor te laten weken in een emmer water met een theelepel ijzersulfaat (maakt de totale stof wel grijzer) of de bladeren die je op de stof legt insmeren met een ijzer (II) sulfaat oplossing. Of zoals gezegd, wikkel het wat losser om je stok. Of gebruik een grillige boomtak als stok, de ruimtes die ontstaan geven meer gelegenheid voor het ijzer om in de stof te trekken.

Maandag gaan we het over het (voor) beitsen van de stof hebben, waardoor de stof meer 'aanvaardend' wordt.

Ecoprint: stokken en pannen

Omdat veel mensen moeite hebben met het krijgen van scherpe prints, ga ik alle materialen even doornemen, om te beginnen met de stokken en pannen.


Allereerst, elke stok die koken kan verdragen is OK. Hoe dikker hoe beter, want denk erom we wikkelen de stof om de stok dus als het een dunne stok is, heb je veel stoflagen waar de ijzer (II) sulfaat en de hitte doorheen moet zien te komen.

Ronde stokken van een bezemsteel werken prima, laat ze een paar dagen in water inweken zodat ze zwaar worden van de verzadiging met water (anders blijven ze drijven in de pan later). Je kunt ze ook weken in een emmer water met een theelepel ijzersulfaat, zodat je een bron van binnenuit hebt als je straks je bundeltjes kookt.

Ik heb hier wel eens gemeld dat dikke takken met of zonder schors goed werken maar ik vind dat in de praktijk tegenvallen, te rommelige buitenkant voor scherpe prints. Beter een gladde stok!

Planken werken ook maar denk erom dat je de zijkanten  zult terugzien, daarom heb ik een voorkeur voor rond.

Kijk hier zie je goed wat er dan gebeurt:

De bladeren moeten echt een uur of 2 a 3 koken dus zorg voor een goede kookgelegenheid.

Ik gebruik een oude weckketel die ik gerust achter kan laten in de schuur terwijl het water pruttelt.
Denk erom dat je de ketel niet meer kunt gebruiken voor etenswaar.

Ook een rijstkoker werkt maar is wel klein. Of een oude koperen pan op het vuur.

Eigenlijk kan elke kookpot die de rolletjes kan bevatten. Maar het bewaken van een kokend potje gaat nu eenmaal het eenvoudigst in een weckketel.

Vrijdag gaan we het over de verschillende types katoen hebben. In de tussentijd kunnen mooi je ronde stokken verzadigd raken met water!

Zonneprint

Even een zonneprint intermezzo, in de nieuwste Quilting Arts Magazine werd geexperimenteerd met sojamelk en procion MX als middel om te kunnen zonneprinten.
Het principe van zonneprinten is dat de zon de stof rondom een blad snel droogt, waardoor verf onder het blad naar de buitenkant gezogen wordt, waardoor de kleurstof zich daar ophoopt en de kleur krachtiger wordt.

Tot zover de theorie. Maar met sojamelk is er iets anders aan de hand. Het lijkt erop dat sojamelk als verdikker werkt. Daardoor kan de verf onder het blad trager reageren dan erbuiten.
Daarbuiten is de boel nl. al snel opgedroogd in de hete zon waardoor de reactieve verf daar nauwelijks de kans heeft om een verbinding aan te gaan (daarvoor moet het immers vochtig zijn). Onder het blad kan het nog wat langer 'rijpen' en dus krijg je daar een 'schaduw'print met een andere, diepere kleur van het blad. De verfmolecuul-maat speelt kennelijk ook een rol, dit was een mix van rood en turquoise en vooral het rood heeft zich gebonden onder het blad.

Zo ging het in z'n werk:

Als eerste een mix gemaakt  van een bodem sojamelk, met een theelepel soda-ash en een theelepel Drimarene-K (kan  ook Procion MX zijn  maar dit stond het dichtste bij.)

In een bak een stuk katoen ingesmeerd met de mix.

En in een  andere bak een lap ingesmeerd met Tobasign verf. Nu ik toch aan het experimenteren was, leek dat me ook een sterke kanshebber. Het fixeermoment van Tobasign  kun je immers uitstellen door het achteraf met Tobafix in te smeren. 

Na twee uurtjes in de zon ziet het er beide veelbelovend uit, maar elk op een andere manier.
Links de sojamelk, rechts de Tobasign.

De lap met sojamelk uitgespoeld. Dat valt niet mee. De sojamelk legt een soort papperig laagje om de vezel en eigenlijk zou ie de wasmachine in moeten. Je vind het terug op je strijkijzer als een soort roet. Maar ik vind het een interessante print. Niet alle bladen wilden keurig blijven liggen, vandaar dat sommige afdrukken minder scherp zijn, maar daar kan de sojamelk ook niks aan doen. 

Aangezien ik nog een stapje verder wil, maar weer op tafel gelegd om als ecoprint verder het leven in te gaan. 

Het grappige is dat soja ook een bekende voorbeits is om de katoen klaar te maken om natuurlijke verf aan zich te binden. Nou die zit er maar vast in op deze manier. Wordt vervolgd.

De tobasign lap gedroeg zich zoals verwacht, de dunne waterige verf is aan de wandel gegaan om onder het blad uit te komen en liet daardoor mooie bladvormen zijn. De lap ingesmeerd met tobafix en een uurtje gewacht. Dit is het prettige eindresultaat na wassen en spoelen:

 Deze week gelukkig nog meer kans om te zonprinten, nog eens wat meer uitproberen!

Ecoprint - wat we nodig hebben

Katoen is niet de meest makkelijke stof om natuurlijk te verven, to say the least ;-). Daarom heeft de stof zeker voorbehandeling nodig.

Eerst maar eens op een rij wat we nodig gaan hebben deze maand:

Materialen:

• 100% katoen, stukken van 25 x 50 cm (10 x 20 inches)

• Ronde houten of ijzeren staven 20 cm (7,5 inch). Denk aan een bezemsteel in stukken maar ook dikke takken werken prima

• Katoen garen om te wikkelen

• Ijzer (II) Sulfaat

• Soda ash

• Soja melk of aluin

• Bladeren

• Ketel of liefst een weckketel (niet voor etenswaar meer te gebruiken daarna!!)

• Huishoudhandschoenen

IJzer II sulfaat is best lastig te krijgen maar ik zag dat Zijdelings het verkoopt. Zelf gebruik ik Luxan tegen mos, dat bestaat voor 95% uit Ijzer II sulfaat volgens het etiket. Maar let op, niet alle mosdoders zijn IJzer II sulfaat.

Je kunt ook je eigen ijzerwater maken door oud roest, of ijzerhoudende fossielen/gesteente, te laten weken in water. Dit werkt minder sterk maar heeft ook zo z'n charme.

Sojamelk kun je kant en klaar kopen maar je kunt het ook zelf maken (is geconcentreerder en dus sterker), hier staat een hele goede handleiding:

http://www.johnmarshall.to/H-Soymilk.htm

Samengevat:
- week de sojabonen in een 3 tot 4 keer zo grote hoeveelheid water.
- als ze opgezwollen zijn, giet het water af en spoel de bonen af.
- neem een stuk schoon doek, natgemaakt en uitgewrongen en leg dit over een lege kom.
- haal de bonen door een 'blender' met 3 tot 4 zoveel water voor een minuut of 2, en giet het mengsel door de (wrongel)doek.
-  wat er in de doek overblijft, terug in de 'blender' en opnieuw 3 tot 4 zoveel water toevoegen en opnieuw mixen.
Dit proces kun je zo'n 3 keer herhalen tot het water te weinig soja meer bevat.
De sojamelk die je zo verkrijgt kun je een tijdje goed houden, tot het zuur wordt, bewaar het koel.

Wat bladeren betreft, deze gebruiken we als ze vers zijn, dus niet nodig om ze op voorhand te verzamelen. Woensdag verder over de bladeren. 

Ecoprint op het Fireblog

Deze maand ben ik weer host op het And then we set it on fire blog. Ik heb dat andere jaren ook gedaan en het helpt je om een maand heel geconcentreerd aan een onderwerp te werken en je kennis erover te verdiepen.

Terwijl mijn natuurlijke stijl is dat ik nog wel eens wegfladder omdat er zoveel leuks te ontdekken valt. Zo wil ik morgen, met tropische temperaturen gaan uitproberen of zonprinten echt werkt als je een kop sojamelk mixed met een theelepel Procion MX en een theelepel soda-ash ;-)

Maar nu even bij de les, ik heb op facebook toegezegd dat ik op het verfvirus blog de NL versie van de ecoprintblogs zal bijhouden. Dat ga ik proberen vol te houden, al was het maar omdat het een stuk eenvoudiger in het Nederlands schrijven is. Toch heb ik een volle maand dus vergeef het me als ik soms wat posts bundel of er snel doorheen fiets.

Ik ga op maandag, woensdag en vrijdag posten, te beginnen deze week met de benodigde materialen. Die reuze meevallen, en het is deze maand de maand dat de bomen volwassen bladeren hebben dus als je mee wil doen, is dit het geschikte moment!

Tot morgen!