Stap 1 - Knoppergal-tanninebad voor katoen

Gisteren schreef ik al dat ik verse knoppergallen had verzameld. Dat betekent  alvast 1 ding, dat ik het drievoudige van gedroogd nodig heb #notetomyself.

De bronnen die ik geraadpleegd heb, doen vaak nog een voorwas met een neutrale zeep (100 gram stof, met een druppel synthrapol/zeep, 30-45 min op 60-80 graden) of bijv voorweken 12 in een bad met zeepwater. Maar aangezien ik PFD (prepared for dyeing) katoen in huis heb, sla ik stap 0 even over (de voorwas).

Dan stap 1, ik wil drie fat quarters (50x50 cm) verven dus eerst maar wegen, 3 FQ is 50 cm katoen van 150 cm breed. Een FQ weegt 31 gr dus met een halve meter stof zit ik op 93 gram en de meeste verfrecepten zijn gebaseerd op 100 gram droge stof, is dat even boffen. 

Weegschalen die in huis zijn, even getest, lijken aardig overeen te komen.

🌿 Recept Beits 1: Knoppergal-tanninebad voor katoen

Benodigdheden (voor ±100 g droge stof)

• 10–15 g knoppergal (gedroogd en grof gemalen of gestampt) Heb je alleen verse, dan 3x deze hoeveelheid
• 2 liter water
• Emaille, roestvrijstalen of geëmailleerde pan (of een rijstkoker die je voor dit doel apart houdt)
• Houten lepel of roestvrijstalen roerstaaf
• Evt een wasnetje om de materialen in te doen als 'theezakje'

---

Stap 1 – Extract maken

1. Maal of stamp de knoppergal grof zodat het oppervlak groter wordt.

2. Breng 2 liter water aan de kook, voeg de knoppergal toe.

3. Laat 45–60 minuten zachtjes koken (niet te hard borrelen).

4. Laat het mengsel afkoelen tot lauw en zeef de vaste stukken eruit. (of doe de knoppergallen in een wasnetje  of pantykousje en gebruik dat als theezakje)

---

Stap 2 – Stof behandelen

1. Maak de katoen goed nat in schoon water.

2. Doe de natte stof in het lauwe tannine-extract.

3. Laat 1–2 uur trekken, roer regelmatig voor gelijkmatige opname.  (ik las in andere boeken 8-12 uur erin, kortom, hier kun je mee spelen)

4. Je kunt ook het bad 30–40 minuten licht verwarmen (±40 °C) voor snellere opname (makkelijk in een rijstkoker)

---

Stap 3 – Spoelen en drogen

1. Haal de stof uit het bad, knijp overtollig vocht uit.

2. Spoel kort in lauw water (niet te lang, je wilt tannineverlies voorkomen).

3. Droog aan de lucht, uit direct zonlicht! Of ga verder met de volgende beits, daarover morgen meer. 

---

Mijn proces:

Om de knoppergallen te wegen, gebruik ik een bakje, vergeet niet je weegschaal via Tare weer op nul te zetten anders weeg je het bakje ook mee:

Een knoppergal blijkt zo'n 3 gram te wegen, dus ik heb er een stuk of 12 nodig (3-voudige, want vers al zien ze er gedroogd uit, liggen misschien al een tijdje op de grond?)

Vervolgens met een hamer stuk slaan, zodat het oppervlak waar de tannine uit kan komen groter wordt:

En tot slot water aan de kook gebracht. Ik haal de verf-rijstkoker weer uit de kast, dat bevalt me prima en dan hoef ik geen aparte pannenset aan te houden. Knoppergal erin, en pruttelen maar, ik hou een uur aan voor nu.

Dankzij de tannine wordt de kleur dieper en de lichtechtheid beter, vooral op cellulosevezels. En omdat cellulosevezels nou eenmaal weerbarstig zijn, volgt morgen een tweede beits. Die we ook zelf gaan maken. Stay tuned!

💡 Tip: Het tanninebad kun je soms nog een tweede keer gebruiken, maar voeg dan ⅓ nieuwe knoppergal toe voor voldoende sterkte. 

Plantaardig verven op katoen - het begin

Langere tijd ben ik al aan het broeden op het verven van plantaardige vezels (lees katoen en linnen) met natuurlijke verf. De meeste boeken gaan over wol en zijde en dat is een makkelijker materiaal dan het weerbarstige katoen of linnen. Toch begint het te gloren en dat komt ook door een oud en een nieuw boek die ik uitgebreid bestudeerd heb, beide in het duits. De eerste vond ik tijdens mijn vakantie in een museum: Naturfarben van Babs Behan:

Zij behandelt meerdere natuurlijke verven en ook meerdere stoffen. Haar resultaten zien er goed uit, ook op katoen en linnen.

En dan heb ik dit oude boekje nog gevonden in de kast. Batiken mit naturfarben van Edda Reichert. Batik vind vaak plaats op katoen (omdat het minder kwetsbaar is dan zijdevezels). Gezien de aard van de batik was, kan het verfbad dan niet meer koken ivm. de was die je er anders uit kookt, dus het verven moet op lage temperaturen. Kijk ook dat heeft mijn aandacht. 

Want ik ben op een missie, duurzaam natuurlijk verven zonder belastende chemicaliën en bij voorkeur op lagere temperaturen. De helaas veel te vroeg overleden Joke Blokland zei het al, kook toch niet alles op 100 graden, je kookt de verfkleuren stuk. 70/80 is voor het meeste goed genoeg.
We gaan het uitproberen.

Ondertussen liggen er onder de eikenbomen in de straat weer galappels en knoppergallen. Ik ben maar vast aan het verzamelen geslagen. Het kan nu in de hitte ook nog drogen. Maar vers zijn ze ook te gebruiken met een factor 3 (3x zoveel als gedroogd) las ik.

Eerder kleurde ik al eens wollen garens met knoppergallen en ijzer 

https://www.verfvirus.nl/2020/10/plantaardig-verven-met-galappels.html 

En ja knoppergal is te gebruiken als kleurstof, ook op katoen Maar belangrijker in dit geval, het is een goede voorbeits (tannine) voor de katoen (of linnen), zodat de kleuren beter pakken en licht echter zijn.

Ik ga mijn tanninebad klaar maken en morgen het recept delen!

Spoelen maar.... (hoe het verder ging)

 

Afgelopen zaterdag was ik gastspreker tijdens de Meet & Greet Modern Quiltdag van het Quiltersgilde in Nijkerk. Het ging over kleur, natuurlijk :-) 

en in het bijzonder over kleur waardes.

Ter plekke wilde ik iedereen graag laten zien dat het echt niet zoveel geknoei is, dat verven in zakjes. En je kunt er een zeven staps gradatie mee bereiken die met commerciële stoffen soms lastig te vinden is (al was het me wel gelukt samen met Ineke van Quiltkompas om een grijze gradatietool in grunges te maken!)

Maar terug naar het verven. Alles liep gesmeerd, en ik kan jullie gerust stellen, de zakjes hebben niet gelekt. Ik had niet zoveel tijd dus pas na drie dagen kon ik ze uit spoelen. Dat is helemaal niet erg, dat scheelt vaak enorm veel extra spoelen. Want de soda en de verf krijgen zo fijn de tijd om met elkaar te reageren! Kijk daar liggen ze klaar:

Hier komen de spoelstappen, want dat moest ik een beetje afraffelen in de zaal ;-).

Ik begin met de lichtste, die is echt nagenoeg klaar maar je wilt de soda er nog uit hebben. Soda verkleurt nl. geel als je het strijkt dus huphup onder de koude kraan:

Zie je dat je daar snel klaar mee bent? Ondertussen haal ik een emmer heet water uit de kraan, het heetste wat haalbaar is, en gooi daar een theelepel (Inderdaad zo weinig!) Vanish Oxy Action bij. En ja, de roze, niet de witte want die bleekt.... 

Even goed oplossen en dan kan de eerste erin:

Dan de tweede uitspoelen, ook hier valt de schade flink mee evenals met de derde. 

Nauwelijks spoelen nodig, zo de hete emmer in

Je ziet dat het hete water ook bijna schoon blijft met die eerste drie. Bleef het maar zo'n feest ;-), vanaf lapje nummer vier wordt het spoelen wel belangrijk:

Ik spoel net zolang koud tot het ergste eraf is en ik nog lichtblauw water overhoudt. 

Dan haal ik de lichtste uit de hete emmer en doe deze 'bloedende lap' in het hete sopwater:

Als dit een paar minuten heeft staan weken (af en toe even lekker in knijpen) dan is het wel goed en spoel ik de lappen opnieuw koud uit:

De schade aan de wastafel is nihil, zoals je ziet. Al doe ik dit natuurlijk bij een oude wastafel in een hoekje op zolder en niet in een gloednieuw wastafelmeubel....Mocht het toch een keer fout gaan, bijv. op die geschilderde achterwand, dan is het eenvoudig weg te bleken. 

De lichte lappen zijn zomaar klaar, zie dat water is in de eerste ronde nog schoon.

Dat ligt iets anders voor de donkere lappen, die moet ik nog een keer in het hete water spoelen en dan weer koud. Nou komt dat ook omdat dit donkerblauw is, een zeer krachtig kleur!

(Onthou dat je steeds Koud - Heet - Koud afwisselt. En indien nodig, nog een keer Heet - Koud)

Als na de tweede keer spoelen het water deze kleur heeft, is het mij goed genoeg. De restverf centrifugeer je er ook nog uit tenslotte. 

Dat zilveren bakje is mijn laatste check, daar staat nagenoeg schoon water in, dus ik ben klaar. 

Een oude luier op de strijkplank als checklap, en ik strijk de lappen droog:

Ik mag geen verkleuring op de witte lap zien anders moet ik opnieuw gaan spoelen. 

Maar vandaag is het helemaal goed gegaan, het heeft de tijd gekregen en ik heb voldoende soda gebruikt:

Morgen zal ik bij daglicht nog een betere foto maken!

Verven met Batikverf (Schjerning en Tobasign)

Veel experimenten op dit blog zijn gedaan met Procion MX of Drimarene-K. Beide verfsoorten in poedervorm (Drimarene is nog wel gecoat om stuiven te voorkomen). En beide steeds lastiger te verkrijgen in Nederland. Toen ik Christel van Textielverf en meer op facebook zag verven met batikverf Schjerning, wilde ik dat ook zelf graag proberen. Want zij verkoopt er een fixatiemiddel bij wat gewoon in poedervorm is. Interessant!

De verpakking van de Schjerning verf geeft aan 1000 gram zout in 10 liter water plus 200 gram fixatiepoeder plus 100 ml verf.Dat is natuurlijk voor een heel kledingstuk en ik wil katoenen lapjes van 50x50 cm gaan verven, dus eerst maar eens omgerekend dat dat per liter water 100 gram zout en 20 gram fixatiepoeder is. Dit klaar gemaakt. De stof voorgeweekt in water. En de tafel klaargemaakt met een knoeibak, een potje om een zakje in te hangen en de bruine Schjerning verf en een pipetje. 

In een zakje gaat 100 ml. van de fixatieoplossing. 

En dan de hoeveelheid verf volgens schema voor gradaties:

Zakje 1: 1 ml

Zakje 2: 2 ml

Zakje 3: 5 ml

Zakje 4: 10 ml

Zakje 5: 20 ml

(En oh ja, om een echt lichte te krijgen nog eentje erbij met een paar druppels.)

Uitgewrongen natte lap gaat bij de verfoplossing in het zakje

Even kneden... en dan dichtknopen en in een bak laten batchen. Ik heb het nog even verwarmd want het is koud in huis. Daarna 24 uur laten staan. 

Ik had ook nog Tobasign in huis, ook batikverf, ik heb dat gelijk ook even uitgeprobeerd met dezelfde fixatieoplossing, steenrood is de kleur:

 

En dan begint het leukste stuk, strijken! Gelukkig geeft deze vorm ook hele mooie handverfpatronen:

Blij met mn stapeltjes! En het fixeermiddel werkt dus ook met die andere bekende batikverf, Tobasign. 

Bij daglicht nog even vergelijkend waren onderzoek naast de 5 staps gradatie van Drimarene-K. Vergelijkbaar en dat is handig want dan kan ik de recepten blijven gebruiken die ik al ken. En geen poeders wat echt fijn en veel minder troeperig is!

Dit fixeermiddels is prima, ik hoefde niet veel na te spoelen dus de verf had optimaal gereageerd met de stof. Leuk om verder mee te gaan experimenteren deze zomer!

Schjerning verf en fixeermiddel zijn o.a. hier te koop: 
https://textielverfenmeer.nl/product-categorie/schjerning-batik-textielverf/