Duurzaam verven met reactieve verven

De laatste tijd ben ik best veel aan het nadenken over hoe ik verf.

Niet alleen wat voor kleuren ik maak, maar ook hoeveel water ik gebruik, wat er wegspoelt en of dat eigenlijk nog wel past bij hoe ik wil werken. En eerlijk gezegd: dat wringt af en toe.

Vorig jaar zomer heb ik geprobeerd natuurlijk te verven op katoen. Maar het is mij niet intensief genoeg. En er komen veel hulpmaterialen bij die ook niet erg duurzaam zijn. Nog naast de lange tijden van (hoge) verhitting. Dus terug naar het oude nest, de reactieve verven. 

Ik werk al lange tijd met reactieve verf — Procion, Drimarene, Tobasign — maar steeds vaker dacht ik: doe ik dit op de meest efficiente, minst milieu en mens belastende manier?

Voor buitenstaanders lijkt de verfspoeling het meest vervuilend maar in de praktijk zijn de hulpstoffen (soda, soda-ash, zout of tobafix etc) meer belastend dan het restant verfbad. En de hoeveelheid water die komt kijken bij het spoelen is ook een 'dingetje'. Kortom, veel knoppen om aan te draaien, veel uren over nagedacht, en nu ga ik mijn blog een beetje 'opnieuw' starten, waarbij ik zo omgevingsbewust mogelijk probeer te verven. 

Minder water, meer kleur 

Werken met low/weinig water technieken hebben allerlei voordelen
Dus:

• geen grote verfbaden meer
• geen emmers vol water
• maar verf direct op de stof
• en de hoeveelheid verf zeer nauwkeurig afmeten

In een zakje met heel weinig water of met een kwast, een spons, of gewoon door het heel geconcentreerd aan te brengen direct op de stof.

Waarom verft wol uitputtend en katoen niet?

Bij katoen (cellulose + reactieve verf) gebeurt de binding via chemische reactie met in een basisch milieu(soda ash). Maar een deel van de verf reageert met de vezel ✅en een ander deel hydrolyseert met water ❌ (en wordt dus “verlies”).  Daardoor blijft er vaak kleur in het bad zitten. De verschillen op een rij:

Procion MX

• vaak 60–80% opname (typisch)
• restkleur blijft zichtbaar in bad
• gevoeliger voor timing fouten
• ideaal: 20–30°C
• bij warmte → sneller stuk (hydrolyse)

Drimarene K

• kan richting 80–95% opname
• bad wordt duidelijk leger
• beter bij:
• zout + warmte
• langere processen
• houdt van 40–60°C
• wordt daar juist efficiënter

➡️ Drimarene komt merkbaar dichter bij “wol-achtig/uitputtend” verven dan Procion MX

Even over die verschillende reactieve verven 

Ik heb best wat getest de afgelopen jaren.

Procion MX

Blijft voor mij de meest “levendige”: reageert snel en geeft onverwachte kleurbreuken en is soms een beetje onvoorspelbaar (en dat vind ik juist fijn). Maar ik heb ondertussen ook geleerd dat de poedervorm (inhalatie issue) niet fijn werkt in de thuissituatie en dat de hechting net even iets minder is dan die van de Drimarene-K waardoor je meer moet spoelen. 

Drimarene-K

Drimarene-K is gecoat, dwz dat de stof een granulaat is. Daardoor stuift het niet. En zoals ik schreef, de verf is krachtiger, de kleuren hechten beter aan de stof en dus heb je minder te spoelen. Maar het verfbad moet wat warmer om opname te optimaliseren en dat is ook een aandachtspunt. 

Tobasign

Daar had ik even hoop op, als alternatief. En het is ook echt een fijne verf, want het is al vloeibaar dus geen poeders. Maar het uiteindelijke resultaat is netter, rustiger en evenwichtiger en daardoor minder spannend. Bovendien is de geadviseerde TobaFix (die werkt als een soort soda-ash maar dan zwaarder geconcentreerd) onduidelijk van chemische structuur, en daardoor ook niet zomaar door mij aan te bevelen. 

Hoe duurzaam te verven met Procion MX / Drimarene-K / Tobasign

Dus, wat te doen met al deze informatie. Ik heb er een paar duurzeemheidslessen uitgetrokken:

1. Precies afmeten - Ik ga mijn systeem van 20 ml. verf (10 gr/100 ml) op 1 Fat Quarter (50x50 cm) katoen verfijnen. En ga met jullie delen of dit goed of teveel is. Want in alle eerlijkheid is dit gebaseerd op Procion MX, en verft Drimarene-K efficienter en dus heb je er minder van nodig. En minder nodig, is minder kans op hydrolyse is minder vervuiling van het spoelwater. 

2. Weinig water - Ik ga voor low water immersion, weinig water toepassingen. Dus of in een zakje of met een kwast opbrengen. Ik deed dat al graag want je verf wordt daardoor ook grilliger opgenomen. 

3. Soda later - Wel heb ik geleerd dat je de soda niet te vroeg toe moet voegen, want onder invloed van soda/basisch begint de verf te hydrolyseren en zodra dat gebeurt hecht het niet meer op de stof. Dus eerst de verf zn weg laten zoeken en na een half uur of langer pas de soda aanbrengen. 

4. Geen zout - Zout laat ik weg, dat is eigenlijk alleen bedoeld om de verf naar de stof te jagen omdat het de verf 'actief' houdt. Maar als je weinig water gebruikt, is dit onnodig en zeker ook in het perspectief van belasting het eerste wat je kunt laten vallen. 

5. Warm en lang - Ik zorg voor een warme omgeving en geef de verf en de stof  lange tijd om te hechten. Zeg meer dan 24 uur. 

En tot slot...

Wat te doen met het restbad

1.Hergebruiken - het restbad valt her te gebruiken. Wel voor muddy tonen, en misschien moet je nog wat verf toevoegen. Ik ga vanaf nu alle restbaden die ik uitknijp voor ik ga spoelen in een bak met een lap gooien. Aan het eind van de zomer zal ik het resultaat met jullie delen!

2. Neutraliseren - als ik toch een bad weg wil gooien in het riool waar soda in zit, dan voeg ik azijn toe, een flinke scheut, dat neutraliseert het basische en dat is echt belangrijk voor bodem/riolering. 

3. Verdampen - als ik de kans krijg en de zon schijnt dan laat ik verfbaden opdrogen in de zon, wat resteert is klein volume afval. 

Hoe nu verder...

Nou best een hele rij goede voornemens. Maar als ik mensen inspireer om te gaan verven, wil ik dat wel zo bewust mogelijk doen. De komende maanden kunnen jullie mij dus weer volgen! 

En om mijn leven en dat van jullie wat makkelijker te maken heb ik mijn goede voornemens als aktiepunten in een Atelier checklist gezet, die je hier kunt downloaden:

Klik hier

Ik ben van plan om daarbij ook te gaan filmen, dus wil je niks missen, volg dan:

https://www.youtube.com/@verfvirus 

En wil je via mail op de hoogte blijven,  via de knop rechtsboven of via de link hier onder kun je je aanmelden voor de blogposts die je dan ontvangt per mail (via Substack)

https://substack.com/@verfvirus